طراحی الگوی مفهومی تلفیق هوش مصنوعی در برنامه درسی کار و فناوری دوره اول متوسطه
کد مقاله : 1086-JTCONF1 (R1)
نویسندگان
حجت مردانه طالشمکائیل *1، امیررضا اسگندرزاده2، امین حسین پورعالی2، علیرضا کارگر3
1گروه آموزش تربیت بدنی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران.
2گروه آموزش کار و فناوری، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران
3ا گروه آموزش کار و فناوری، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران
چکیده مقاله
پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگوی مفهومی تلفیق هوش مصنوعی در برنامه درسی کار و فناوری دوره اول متوسطه، با تأکید بر طراحی آموزشی شایستگی‌محور انجام شد. رویکرد پژوهش کیفی و از نظر هدف، توسعه‌ای–کاربردی بود که در دو مرحله اجرا گردید: در مرحله نخست، با روش سنتزپژوهی مبتنی بر راهنمای پریزما، ۴۸۶ سند علمی فارسی (1402–1405) و انگلیسی (2022–2025) بازیابی و پس از غربالگری، ۶۴ سند واجد شرایط با روش تحلیل مضمون در سه سطح پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر کدگذاری شد. در مرحله دوم، الگوی پیشنهادی با روش دلفی (۱۵ متخصص، دو دور) و محاسبه نسبت روایی محتوایی و شاخص روایی محتوایی اعتبارسنجی شد. یافته‌ها نشان داد تلفیق اثربخش هوش مصنوعی در این برنامه درسی تابع پنج بعد پیشایندی (زیرساخت فنی، توانمندسازی معلم، منابع بومی، راهبری و بودجه، و مشارکت نهادی)، شش سازوکار اصلی (تولید و شخصی‌سازی محتوا، دستیار آموزشی، شبیه‌سازی و کارگاه مجازی، سنجش و بازخورد بلادرنگ، تحلیل یادگیری، و پشتیبانی تصمیم) و چهار دسته شایستگی هدف (فنی–عملی، دیجیتال–هوش مصنوعی، کارآفرینانه–شغلی، و شهروندی–اخلاقی) است. الگوی نهایی در چهار لایه (بنیادهای فلسفی–تربیتی، عناصر برنامه درسی شایستگی‌محور، سازوکارهای تلفیق، و پیشایندها) همراه با «سپر اخلاقی–حفاظتی» و چرخه شش‌گامی اجرا سازمان یافت. بر این اساس، برنامه درسی کار و فناوری می‌تواند از یک درس مهارتی سنتی به یک زیست‌بوم یادگیری شایستگی‌محور و هوشمند تحول یابد، مشروط بر آن‌که تلفیق فناوری بر پایه شایستگی‌ هدف، حفظ عاملیت انسانی، عدالت آموزشی و ملاحظات اخلاقی استوار شود.
کلیدواژه ها
برنامه درسی کار و فناوری؛ طرح آموزشی شایستگی‌محور؛ سواد هوش مصنوعی؛ دوره اول متوسطه؛ الگوی مفهومی
وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی